De regels van het schaken
Kort samengevat
- Twee spelers, elk 16 stukken, op een schaakbord van 8 × 8 velden. Wit speelt de eerste zet.
- Elk stuk heeft zijn eigen manier van lopen. Een zet die de eigen koning schaak laat staan, is verboden.
- Je wint door mat te zetten: de koning van de tegenstander staat schaak en geen enkele zet haalt hem daaruit.
- Er zijn drie speciale zetten: de rokade, en passant slaan en de promotie van de pion.
- De partij is remise door pat, door te weinig materiaal, door herhaling of na een lange reeks zetten zonder slag of pionzet.
Deze regels zijn die van de app, die de Schaakregels van de FIDE volgt, de internationale schaakfederatie (zie de bronnen). Elk diagram is twee keer gecontroleerd: door de regelengine van de app en door een tweede, apart geschreven programma.
- beginveld van de zet
- eindveld
- koning staat schaak
Het schaakbord en de beginstelling
Het schaakbord heeft 64 velden, afwisselend licht en donker, met voor elke speler een licht veld in de hoek rechtsonder. De kolommen heten a tot en met h, de rijen zijn genummerd vanaf de kant van Wit: elk veld heeft een naam, zoals “e4”.
Elke kant heeft 16 stukken: een koning, een dame, twee torens, twee lopers, twee paarden en 8 pionnen. De dame staat op het veld van haar eigen kleur, naast de koning.
Na één zet van elke kant zijn er al 400 verschillende zettenreeksen; na de volgende zet van Wit zijn het er 8.902. Deze aantallen zijn opnieuw berekend door de regelengine van de app.
Hoe de stukken lopen
| Stuk | Letter in de app | Beweging |
|---|---|---|
| Koning | K | Eén veld in alle richtingen. Hij mag nooit naar een veld dat wordt aangevallen. |
| Dame | Q | Zoveel velden als ze wil, in een rechte lijn of diagonaal, zonder te springen. |
| Toren | R | Zoveel velden als hij wil, in een rechte lijn, zonder te springen. |
| Loper | B | Zoveel velden als hij wil, diagonaal, zonder te springen: hij blijft altijd op dezelfde kleur. |
| Paard | N | In een L: twee velden in één richting en dan één opzij. Het is het enige stuk dat over andere stukken heen springt. |
| Pion | geen | Gaat één veld recht vooruit, of twee vanaf zijn beginveld; slaat diagonaal, naar voren. Hij gaat nooit achteruit. |
Je slaat een stuk van de tegenstander door naar zijn veld te gaan. De letters komen uit de Engelse notatie, die de app en het PGN-formaat gebruiken: K voor de koning, Q voor de dame, R voor de toren, B voor de loper, N voor het paard. Een zet wordt geschreven met de letter van het stuk en het veld van aankomst, zoals “Nf3”; een pionzet met alleen het veld; een x geeft een slag aan, een + een schaak en een # mat.
Schaakmat
Een koning die wordt aangevallen staat schaak. De speler moet dan het schaak opheffen: zijn koning verplaatsen, het stuk slaan dat aanvalt, of een stuk tussen beide plaatsen. Kan hij niets van dat alles, dan staat hij mat en verliest hij de partij. Een speler kan ook opgeven.
De rokade
Bij de rokade verplaatsen de koning en een toren in één zet: de koning gaat twee velden richting de toren, en de toren springt direct aan de andere kant over de koning. De korte rokade wordt geschreven als “O-O”, de lange rokade als “O-O-O”.
Het is alleen toegestaan als aan al deze voorwaarden is voldaan:
- de koning en deze toren hebben sinds het begin van de partij nog nooit bewogen;
- de velden tussen hen zijn leeg;
- de koning staat niet schaak, gaat niet over een aangevallen veld en komt niet op een aangevallen veld terecht.
En passant slaan
Als een pion twee velden vooruitgaat en direct naast een pion van de tegenstander stopt, kan die pion hem slaan alsof hij maar één veld was opgeschoven. Deze slag is alleen toegestaan bij de zet die er direct op volgt; daarna is de kans verkeken.
De promotie
Een pion die de laatste rij bereikt, wordt meteen vervangen door een dame, toren, loper of paard van zijn kleur, naar keuze: 4 keuzes, aangeboden door de app. Meestal kiest men een dame, maar niet altijd.
Pat en remise
Pat
Als de speler die aan zet is geen toegestane zet heeft en zijn koning niet schaak staat, is hij pat: de partij is remise.
Te weinig materiaal
De app verklaart de partij meteen remise als er niet genoeg stukken meer over zijn om mat te zetten:
- koning tegen koning;
- koning en één enkel licht stuk (loper of paard) tegen koning;
- alleen lopers naast de koningen, allemaal op velden van dezelfde kleur.
Herhaling en de vijftigzettenregel
| Situatie | Remise op verzoek | Automatische remise |
|---|---|---|
| Dezelfde stelling komt terug | 3 keer | 5 keer |
| Zetten van elke kant zonder slaan of pionzet | 50 zetten | 75 zetten |
"Op verzoek": de knop "Remise claimen" verschijnt in het partijmenu en de speler beslist. Als bijvoorbeeld beide paarden naar buiten gaan en weer terugkeren, komt de beginstelling na 8 halve zetten voor de 3e keer terug: remise kan worden geclaimd. Als de spelers doorspelen, volgt remise vanzelf bij de 5e keer, na 16 halve zetten. Zo ook geeft de teller van zetten zonder slaan of pionzet het recht om te claimen zodra hij 50 zetten bereikt, en is de remise automatisch zodra hij 75 zetten bereikt.
Spelers kunnen ook onderling overeenkomen. Met twee spelers op hetzelfde apparaat biedt het menu "Remise in onderling overleg"; bij een partij op hetzelfde wifi-netwerk "Remise voorstellen". Tegen de computer bestaat geen remise in onderling overleg.